Als je ongelukkig bent kun je zeggen: "Ik ben gelukkig"

Vier knotwilgen in de sneeuw

1.
Plotseling begon ik hevig te stotteren in de klas en ik zag hoe Marions verliefdheid op slag veranderde in medelijden.¹

2.
Uit de spiegelende watervlakten van de uiterwaarden staken knotwilgen omhoog als gebalde vuisten. 

3.
Als je rijk bent kun je zeggen: "Ik ben arm."
Als je ongelukkig bent kun je zeggen: "Ik ben gelukkig."
Je krijgt er een leven bij, en als je wilt nog een leven.
Dit is de eenvoudige oerkracht van de taal.

4.
De taal is een fototoestel.

5.
Het "eeuwige" of onveranderlijke hoger waarderen dan het "tijdelijke" of veranderlijke is zeer laag-bij-de-gronds.

6. (Beknopte autobiografie)
Als stotteraar streefde ik naar volledige onzichtbaarheid, als tennisser naar volledige zichtbaarheid. 

7
"Innetoom, uittetoom,
Slim Izabel!
Koetsjerie woetsjerie,
Moetsjerie zwoetsjerie,
Hortsjerie woetsjerie, zwatsjerie zietsjerie.
Tsjikkende tsjakkende
Gloren gemorst.
Innetoom uittetoom,
Slim Izabel!"² 

¹ Dit gebeurde meer dan vijftig jaar geleden. Zie hier meer over Marion
² Uit: Velmimir Chlebnikov / Zangezi / Uitgeverij Pegasus 2013 / Vertaling Aai Prins

Wij worden beroemd geboren

Het theater van de architectuur

1.
Wij worden beroemd geboren (wij komen ter wereld in het centrum van de belangstelling).

2.
Zij was niet gelovig maar zij begon toch te bidden. En door te bidden ontstond er – voor de duur van het gebed – iets wat je een god zou kunnen noemen.¹

3.
Omdat jammeren zo lijkt op hunkeren vindt de islam via de zijdeur van de muziek vrij gemakkelijk ingang in Europa.

4.
Ik pleit voor overdekte tribunes bij grote bouwplaatsen in de stad, zodat wij op een comfortabele manier naar het theater van de architectuur kunnen kijken.

5.
Alleen de hartstocht kan overtuigen.
Niet de hartstocht zélf, maar de kern (de pit) van waanzin die in alle hartstocht steekt.
Alleen de waanzin kan overtuigen.

¹ Dit is ongeveer wat de mystici bedoelen als ze zeggen: "Geloof mag geen half uur oud zijn."

Over fictie en werkelijkheid

Het Rapenburg

We woonden op het Rapenburg in Amsterdam.
Er werden daar aan de lopende band televisieseries en speelfilms opgenomen.
Soms werden we 's morgens wakker van de Tweede Wereldoorlog, dan was de straat vol nazi's.
Of het was er een paar dagen Gouden Eeuw, dan zat Rembrandt er te schilderen.
Op een dag botste Kees de Jongen tegen me op. Het regende die dag en van de klep van Kees z'n pet vielen druppels. Hij nam 'm af en sloeg 'm uit.¹
"Wat doet u hier?" vroeg hij.
"Ik woon hier," zei ik.
"Cut!" riep de regisseur.

¹ Uit:  Theo Thijssen, Kees de Jongen, uitgeverij Rainbow 2014, p. 192

De lucht was rood gekleurd door de ondergaande zon

Toen zijn club Ajax had gewonnen was R. zo onvoorstelbaar blij dat hij met zijn honkbalknuppel bovenop een tramhokje klom.
Hij ging het tramhokje kort en klein slaan van vreugde.
Het was een warme zomeravond. De lucht was rood gekleurd door de ondergaande zon en R. had al meer dan dertig glazen bier op.
Hij ging wijdbeens op het tramhokje staan en hief de honkbalknuppel boven zijn hoofd onder de schitterende roodgekleurde hemel.
En terwijl hij daar zo stond dacht hij: "Waar ben ik eigenlijk mee bezig?"

Zo had ik er nog niet over nagedacht

Ik ben 1.83 meter lang.
Maar in mijn paspoort staat al sinds ik achttien ben: lengte 1.87 meter.
"Dus u bent al uw hele leven 4 centimeter te kort," zei vrijdag iemand.
Zo had ik er nog niet over nagedacht.

Over stinken

Het valt me op dat steeds meer mensen stinken.
Dat komt – denk ik – doordat ze een steeds groter deel van hun tijd achter het beeldscherm doorbrengen.
Internet is een geurloos universum.
Je kunt tegelijkertijd stinken en geliefd zijn op internet.
Dat is in het gewone leven niet het geval.

Als je ver van alle afgronden en gevaren leeft

Schoolbord, leeggeveegd

1.
Hij raapte herfstblaadjes op van de straat.
Hij nam ze mee naar huis en legde ze in zijn boeken te drogen.
Daardoor dwarrelden er altijd herfstblaadjes uit zijn boeken als hij ze uit de kast pakte. 

2.
Ik las het volgende.
"De hele mensheid is maar een incident op een onverschillige planeet; een mannetje dat de allerlaatste seconde opkomt en denkt dat hij de hoofdrol heeft."
Zo'n wijds perspectief – sub specie aeternitas – is heel geschikt om je eigen falen én het succes van anderen te relativeren.

3.
Als je langdurig "in het midden" leeft, ver van alle afgronden en gevaren, dan zul je op den duur een beetje gaan stinken.

4.
Luiheid en angst gaan moeilijk samen. Je moet altijd alert zijn, zelfs in je slaap. Angstige mensen zijn energieke mensen.

5.
Nog altijd rollen er hier tennisballen uit Z. tevoorschijn vanonder de kasten, de bedden, de banken.

6.
Vriendschap is mogelijk meer een kwestie van symmetrie dan van sympathie (hetzelfde geldt misschien voor de liefde). 

7.
Aan het einde van de les veegden de leraren alles uit wat ze op het schoolbord geschreven hadden. Sommigen deden dit heel ontspannen, heel swingend, heel overtuigend.

Niemand in heel Italië speelt polo

1.
Vroeger wilde hij anders zijn dan iedereen. Hij wist toen niet, zei hij, hoe geestverruimend het is om net zo te zijn als iedereen.

2.
Ik zag een documentaire over autisme.
De wereld wordt almaar gunstiger voor autisten.

3.
"Ik had vannacht een vergadering."
"Midden in de nacht? Dat moet wel een belangrijke vergadering geweest zijn."
"Nou, we waren niet echt aan het vergaderen, we renden rondjes om de vergadertafel." 

4.
"Ben je dood?"
"Nee hoor, ik leef."
"O, goed, mooi."

5.
"Elk zoogdier krijgt ongeveer driehonderd miljoen ademhalingen cadeau bij de geboorte. Een muis jaagt die ademhalingen er sneller doorheen dan een mens."
Dit zei M. uit W.
Hij zei ook: "Het mooiste is een Poeh-achtig¹ universum waarin alle nadruk en liefde moeiteloos komen te liggen waar ze op dat moment het meest nodig zijn."

6.
In onze taal is de u zowel de beleefdheidsklinker als de obscene klinker (de straatklinker of scheldklinker): alstublieft, dankuwel, kut, lul, neuken, rukker, fucker, sucker. 

7.
Bezit is net als liefde² een epistemologische kracht (ik begreep niets van cryptomunten tot ik er zelf een paar bezat).
Wie de wereld bezit, begrijpt de wereld.

8.
Als Amsterdam de wereld is en als Amsterdam een elpee is – waarom niet? –, dan is het Weteringcircuit het gaatje in het midden van de wereld.

9.
In het programma Over de rug van de Andes was een katholieke non te zien die een kermend oud besje liefdevol verpleegde.
"De zieke is een Christus die onze aandacht nodig heeft," zei ze.

10.
Een oorlogsmonument voor het lijden van één volk – jouw volk – in plaats van het lijden van alle volkeren is iets zeer eerzuchtigs. 

11.
Nadat Roger Federer de finale had verloren barstte hij in tranen uit en het snikken hield zo lang aan dat het stadion zich vulde met zijn tranen. Het was een warme zomeravond en sommigen namen een duik in Federers tranen.

12.
In de supermarkt rekende ik af bij het prachtig mooie kassameisje. Ze zag dat ik een nieuwe bril op had en ze zei:
"Wat heeft u een mooie nieuwe bril op. Hij staat u goed."
"Dank u. Mag ik ook zeggen wat ik allemaal mooi vind aan u?
"Dat mag."
"Uw haar, uw ogen, uw glimlach, uw schouders..."
Ik stopte even met opsommen om te kijken of ik haar soms in verlegenheid bracht.
"Ga maar door," zei ze.

13.
Het Siciliaanse dorp Giarre wordt ook wel de hoofdstad van het onvoltooide genoemd, la capitale dell'incompiuto.
Er staan in Giarre maar liefst vierentwintig niet afgebouwde grote publieke werken, waaronder een polostadion. 
Een inwoner van Giarre zei: "Niemand in Giarre speelt polo. Niemand in heel Italië speelt polo." 

14.
Als kind was ik ervan overtuigd dat buitenlandse kinderen weliswaar in een voor mij onverstaanbare taal spraken, maar dat ze allemaal in mijn taal dachten en voelden (en droomden).
Op dezelfde manier heeft het Westen lang gedacht dat westerse waarden universele waarden zijn. 

¹ Bedoeld wordt: Winnie-the-Pooh-achtig
² Volgens Max Scheler kennen wij hetgeen wij liefhebben het best

Hij mag het niet hardop zeggen

Amerikaanse helikopters in de Vietnamoorlog

1.
De Tao Te King zegt meteen aan het begin: "Ik ben niet wat hier geschreven staat."

2.
In de jaren zeventig van de twintigste eeuw was elke avond de Vietnamoorlog te zien op tv.
De Vietnamezen waren mager en snel.
Ze waren lichtvoetig en  beweeglijk.
En behendig.
Ze renden op blote voeten met wijd uitstaande tenen door de moessonregens.
En ze wonnen.

3.
Vreemd dat je binnen één leven en één lichaam zowel een 15-jarige als een 63-jarige bent.

4.
Zijn soort intelligentie is een imploderende intelligentie, een eindigende, zichzelf verslindende, afkoelende intelligentie. Hoe langer hij ergens over nadenkt, hoe minder woorden hij overhoudt.

5.
H. was jong en verzette zich uit alle macht tegen zijn vader (zo doen jongens).
Zijn vader was de burgemeester van de stad.
Het was of heel de stad zijn vader was: de straten, de pleintjes, de parken, de vijvers, de rivier, de cafés, de restaurants, de bioscopen, de winkels, de regen, de grasveldjes, de dwarrelende herfstblaadjes.
Er zat niets anders op dan te verhuizen. 

6.
Hij mag sommige dingen wel denken, maar hij mag ze niet hardop zeggen. Om een voorbeeld te geven: hij mag wel denken dat het vliegtuig waarin hij zit zal neerstorten, maar hij mag het niet hardop zeggen.

Hij veranderde voortdurend van gedaante

Anders Celcius

1.
Als de mensheid kon dromen, dan droomde de mensheid een alziend oog.

2.
Ik zag een reportage over de stad Jeruzalem op tv.
"Er is maar één god," hoorde ik de hele tijd uit de mond van moslims, joden en christenen.
Uit de dramatische voorstelling en toe-eigening van het ene (het enige) en uit de fanatieke lichamelijke en geestelijke vereenzelviging ermee, wordt het verlangen en het streven naar de vernietiging van al het andere vanzelf geboren (dit is de monotheïstische opdracht bij uitstek). 

3.
Het monotheïsme is ontstaan in de meest onherbergzame en onbarmhartige gebieden van de planeet, bij temperaturen van veertig of vijftig graden Celcius. Er was geen boom met schaduw of water te bekennen, alleen maar zand en droogte en dorst.
Het panheïsme, het polyheïsme en zerotheïsme¹ zijn ontstaan in streken waar talloos veel rivieren stromen, waar het groen is en koel en vochtig. In onze streken.

4.
Proteus is de Griekse god van de metamorfose. Hij veranderde voortdurend van gedaante.
Is ons vermogen om gelijkenissen te zien een overblijfsel van het proteïsche vermogen om daadwerkelijk te veranderen, om volledig besmet te worden door het andere?
Plato zag de dichter als erfgenaam van Proteus en verklaarde hem vanwege zijn onnavolgbaarheid – zijn vrijheid, zijn beweeglijkheid, zijn bevattelijkheid, zijn veranderlijkheid – tot persona non grata in zijn ideale staat.

5.
Wil je de monotheïstische drang tot vernieling van al het andere aan het werk zien?
Dan moet je dit eens lezen: Our god is stronger (The Guardian, 6 november 2018).
Het gaat over een eilandenrijk dat vecht tegen evangelisatie.

6.
Doordat de mensen steeds verder konden reizen (per vliegtuig, per schip, per trein) werden hun liedjes steeds zachter en melancholieker.
En ze begonnen over elkaar te zingen in plaats van over god.

¹ Neologisme door mij ("ondergetekende")