zaterdag 27 juli 2019

Een geschiedenis van het Averechts Effect

Een tijdje geleden sprak ik langdurig met iemand op een feestje. Ik had hem nog nooit eerder gezien, hij was nieuw voor mij. 
Veel mensen, vertelde hij, hadden vroeger tegen hem gezegd als hij zijn grootse plannen ontvouwde: "Dat gaat je nooit lukken". En daarop had hij steevast gedacht: "Nou, dat zullen we nog wel eens eventjes zien!" Zo was zijn karakter, zei hij. Als mensen tegen hem zeiden dat iets hem niet ging lukken, dan werd hij extra gemotiveerd. Ja, dat averechtse effect was uiteindelijk - als hij erover nadacht - de belangrijkste oorzaak van zijn successen. Ik vond het een interessant gesprek en ik dacht: misschien is de hele menselijke geschiedenis wel een geschiedenis van het Averechts Effect.

donderdag 25 juli 2019

Wonder

In het park stond een jongleur. Hij hield acht ballen in de lucht. Opeens, terwijl alle ballen nog om elkaar heen en achter elkaar aan draaiden, liep de jongleur weg, de ballen aan hun lot over latend. Maar ze vielen niet op de grond, ze bleven gewoon rondjes draaien in de lucht, als een mini-zonnestelsel, terwijl de jongleur in de schaduw onder een boom een fles water leeg dronk en een sigaretje rookte, tevreden zijn wonder aanschouwend. 
"Mooi hè," zei hij.

woensdag 24 juli 2019

Draag dan de gouden hoed

Gouden hoed
Het is zo warm dat het stil is. 
De katten liggen in de schaduw op straat als honden: languit op hun zij, de poten gestrekt naar voren. 
Eentje kijkt geamuseerd naar de vliegende mieren die naast haar uit de grond omhoog golven. Met haar poot duwt ze voorzichtig tegen een gevleugeld miertje aan. 
De mieren gaan hun bruidsvlucht vliegen. De hoogst vliegenden zijn de gelukkigen, ongeveer als in het gedicht van Thomas Parke d' Invilliers* (alleen hebben de mieren voorzover ik kan zien geen gouden hoedjes op):

             Draag dan de gouden hoed, als dat haar zal vermurwen.
             Als je hoog kunt springen, spring dan ook hoog
             voor haar. Tot ze roept: 'Geliefde, goudgehoede
             hoogspringende geliefde,
             Jou moet ik hebben!'

Na afloop knagen de mannetjes zelf hun vleugels af; ze sterven soms al in de lucht.

* Pseudoniem van F. Scott Fitzgerald. Het oorspronkelijke gedicht: 

Then wear the golden hat, if that will move her;
       If you can bounce high, bounce for her too,
Till she cry "Lover, gold-hatted, high-bouncing lover,
       I must have you!"

zondag 21 juli 2019

=

Het gelijkheidsteken (=)
Het gelijkheidsteken (=) werd uitgevonden door een zekere Robert Recorde, wiskundige, geneeskundige en lijfarts van de Engelse koning Edward de Zesde en koningin Mary Tudor. Hij koos voor dit teken omdat, zo schreef hij, "geen twee dingen meer gelijk zijn dan twee evenwijdige lijnen van dezelfde lengte."*  
Hij bedacht het teken in het jaar 1557, dat is nog maar 462 jaar geleden. 
En ik dacht dat het zo oud was als de wereld!
Robert Recorde overleed in de gevangenis, waar hij in was gegooid wegens schulden.
Kijk, dat is nou mooie aanschouwelijke geschiedenis. 't Begint met gelijk-heid en horizontale streepjes (=) en het eindigt met schulden en verticale streepjes (tralies). 

* "Noe 2 thynges can be moare equalle than a pair of paralleles of one lengthe"

zaterdag 20 juli 2019

Binnenkort aan het einde van de stad (in het midden van de stad): Het Theater van de Inzichten, de Uitzichten en de Vergezichten (3)


Het Ene (4): vorm en vormeloosheid / aantekeningen bij Het Ene (2)

1.8.1 Vorm en beweging

Toen ik voor het eerst een tennisbaan zag, dacht ik: "Maar dat ben ik!" 
Zoals sommigen in één keer piano kunnen spelen of wiskun-de begrijpen, zo kon ik in één keer tennissen. 
O, het geluksgevoel wanneer ik door het roestige hoge hek het zachte oranje gravel betrad met de witte canvas lijnen. De dimensies van de tennisbaan waren mijn dimensies. Zo gemakkelijk als ik m'n pink of m'n grote teen kon vinden wanneer iemand me vroeg om die te bewegen, of het puntje van m'n neus wanneer me werd gevraagd om dat aan te raken, zo gemakkelijk kon ik - als ik in vorm was - de bal naar willekeurig welk punt op de tennisbaan sturen. Als de tennisleraar aan de overkant van het net een flesje Orangina neerzette, dan wist ik het feilloos omver te kegelen met de bal. Het kostte me geen enkele moeite. Het was eerlijk gezegd - in die toestand - moeilijker om het flesje niet te raken.

8.1.2 Vorm en materie (het concave en het convexe; beeld en mal)

"Vorm is altijd het resultaat van een scherp uitvorsend proces van de materie. Het is de reactie van de materie op een ruimtelijke dwang die haar van alle kanten in het nauw brengt en haar dwingt zich uit te drukken tot aan de exacte grens van haar eigen, originele reactievermogen. (...). Zo ook de roos! Elke bloem groeit in een gevangenis. Esthetisch gezien betekent vrijheid: vormeloosheid."*

*Uit: Salvador Dali, The Secret Life of Salvador Dali (1942), uitgeverij Vision Press Limited, paperback edition 1976, p.2 

8.1.3. Vorm en tijd

In 1984 ging de finale van Wimbledon tussen John McEnroe en Jimmy Conners. Het was een snikhete dag en John McEnroe was in vorm. Jimmy Connors was een hardhitter, hij sloeg de ballen harder dan welke speler ook. Maar het leek net, zei John McEnroe later, alsof die snoeihard geslagen ballen eindeloos langzaam op hem af kwamen.
McEnroe won met 6-1, 6-1, 6-2.** 

** Dit stukje publiceerde ik eerder op 2 juni 2013

donderdag 18 juli 2019

Monogram

Eergisteren ben ik er zowaar in geslaagd om - tijdens een lang telefoongesprek - uit verveling een acceptabel monogram te maken van m'n initialen.
Mijn fout tot nu toe tijdens lange telefoongesprekken was dat ik hoofdletters (P en B) gebruikte in plaats van kleine letters (p en b), waardoor het monogram nooit veel meer werd dan een mannetje met drie dikke buiken.
Ik vond op internet wel vergelijkbare monogrammen, maar geen identieke, dus ik ga 'm eens een tijdje gebruiken, zien hoe 't bevalt. Als 't bevalt, dan ga ik het monogram in de Garamond of de Times New Roman proberen uit te voeren, zodat het een gewone letter lijkt en geen monogram (ongeveer zoals de lang geleden vergeefs door mij bij de Nederlandsche Commissie voor Nieuwe Letters (NCNL) ingediende letter


die bedoeld was om voorgoed alle moeilijkheden met -d, -t en -dt uit de weg te ruimen),





zondag 14 juli 2019

"Happy people are dangerous people"

Felix Auger-Aliassime
Vandaag won Novak Djokovic de Serviër van Roger Federer de Zwitser in de finale van Wimbledon. 
"Het was een nipte, armelijke overwinning. De overwinning van een verliezer," zei J. 
Zoals elk jaar reikt The Refrigerator Gazette - in samenwerking met Eeuwige Bouillon en de Binst & Onderwijl Group - ook nu weer de Purple Word Award uit aan de mooiste Wimbledonzin van het jaar. Uit een lijst van tien zinnen bleven deze twee over:

- "Bravo to the young Canadian!" (over de nieuwe, 18-jarige ster aan het tennisfirmament, de zeer getalenteerde Canadees Felix Auger-Aliassime)

en

- "Happy people are dangerous people" (over Serena Williams, die gelukkig is).

De jury, bestaande uit M. (46), koos voor "Happy people are dangerous people".  
Dat is inderdaad een mooie en in het dagelijks leven bruikbare zin (hoewel die andere zin dat ook is).
De Purple Word Award trofee, een mooi purperen* speldje met de triomferende zin, zal aan de zegger van de zin, Patrick Mouratoglou (coach van Serena Williams) per post worden toegestuurd.


* Over de prachtige kleur purper later meer

donderdag 11 juli 2019

M'n rustige en sterke hart

Malle tekening van het hart door René Descartes





Twee weken geleden liet ik een electrocardiogram maken omdat ik iets voelde. M'n vader overleed aan een hartaanval toen hij 63 was en ik ben nu 61 en toen ik eraan dacht dat er nog maar twee jaar zit tussen die twee leeftijden, meende ik opeens iets te voelen (hypochon-drie).
Vandaag was ik bij de dokter om het electrocardiogram te bespreken. Er was niets verontrustends te zien, zei ze. Geen tekenen van zwakte of beschadiging van het hart. 
"Het klopt rustig. Dat betekent dat het sterk is," zei ze.
Door de manier waarop ze het zei was ik ontroerd. Ik schaamde me opeens dat ik sigaretten rook, dat ik m'n rustige en sterke hart zo op de proef stel.

zondag 7 juli 2019

Even tussendoor

234 jaar lang, van 1768 tot 2002, werd een van 's werelds eerbiedwaardigste uitgeverijen, John Murray, geleid door een man genaamd John Murray.*
John Murray was onder andere de uitgever van Jane Austen, Arthur Conan Doyle, Goethe, Lord Byron, Herman Melville en Charles Darwin. 
Uitgeverij John Murray is al meer dan tweehonderd jaar gehuisvest op het huidige adres, Albemarle Street 50 te London.

*  John Murray was niet één man, maar zeven mannen die allemaal dezelfde naam hadden (John Murray I t/m VII).

zaterdag 6 juli 2019

Het Ene (3): goden en getallen / aantekening bij Het Ene (2)

1.1

Over de vraag of de goden de mensen, of de mensen de goden gemaakt hebben kunnen we denk ik wel duidelijk zijn: de mensen hebben de goden gemaakt en niet andersom. 
Ik heb Charles Darwins boek On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preser-vaton of Favoured Races in the Struggle for Life uit 1859 gelezen en daar komt geen god in voor (behalve voor de sier).
Dat betekent echter niet dat goden niet bestaan.
Ze bestaan.
"God bestaat niet" is een hele merkwaardige uitspraak. Mensen die zoiets zeggen zijn niet helemaal goed.
Maar goden bestaan niet zoals bijvoorbeeld rivieren, bergen, gebouwen of insecten bestaan. Ze bestaan ongeveer zoals getallen bestaan: in ons hoofd. En ze hebben - ook net als de getallen - een enorme kracht en macht. 
Denk je dat er ook maar een wolkenkrabber, een computernetwerk, een raket, een televisie of een atoombom gemaakt kan worden zonder getallen?
Zo ongeveer is het ook met goden. En daarom is het de moeite waard om er eens wat aandacht aan te besteden. 

woensdag 3 juli 2019

Diploma-uitreiking

Vandaag was de diploma-uitreiking van M.'s middelbare school. Een mooie ceremonie.
Het viel me op dat zeer veel leerlingen een 9 of een 10 hadden voor een van de exacte vakken. Dat komt doordat die vakken niet zo moeilijk zijn. Niet zo moeilijk althans als bijvoorbeeld geschiedenis of een vreemde - of de eigen - taal.

dinsdag 2 juli 2019

Het Ene (2)


1
Helemaal afgezien van de vraag of de goden de mensen of de mensen de goden gemaakt hebben – waarom zou je willen dat er maar één god is, namelijk de god die jij gemaakt hebt of die jou gemaakt heeft? 

2
Er wordt wel beweerd dat het monotheïsme uit het polytheïsme is gegroeid, en het polytheïsme weer uit het pantheïsme. Hiervan kan geen sprake zijn. Tussen één, veel en alles zitten essentiële verschillen, geen graduele (ook al worden er hoeveelheden mee uitgedrukt). 

3
Goden zijn een soort kunstwerken ("Gesamtkunstwerken"). Er zou eens onderzoek gedaan moeten worden naar hun aantal en hun toestand. Ongeveer zoals er onderzoek wordt gedaan naar dier- en plantensoorten. Hoeveel goden zijn er nog wereldwijd? Neemt hun aantal toe, af, of blijft het gelijk? 

4
Zouden er ook goden zijn die niemand kent? Onbekende, anonieme, verlegen, schuwe goden? Goden die zich al millennia lang angstvallig schuilhouden, uit angst door mensen ontdekt te worden? 

Ik vermoed van niet. 
5
Lang voordat er goden ontstonden, bestonden er al moralen. Moraal is niks anders dan de kunst van het met elkaar omgaan (het recht heeft zich ontwikkeld vanaf het moment dat de natuurlijke moralen het begaven). In "de tien geboden" staat moreel gezien niets nieuws, niets wat mensen toen niet allang wisten. Alleen de herkomst werd veranderd.  

6
Nieuw aan de god van het monothe
ïsme was niet dat hij een god was, maar dat hij de enige was of wilde zijn; niet de inhoud, maar de vorm (het getal). 
7
Wij - wij mensen, bedoel ik - zijn vormen zoekende, vormen opdrukkende en door vormen in bedwang gehouden wezens. De wetenschap die zich bezighoudt met (biologische) vormen is de morfologie. De morfologie vraagt: hoe vindt en behoudt een organisme zijn vorm?  

8
Als tennisspeler herinner ik me perioden dat ik "in vorm" was, en perioden dat ik "uit vorm" was. Wat betekende dat eigenlijk?


[wordt vervolgd]

maandag 1 juli 2019

Zondag 30 juni 2019

(Wingerd, zon, briesje)