maandag 28 september 2015

Relativiteitsleer van de verkleinwoorden (3): eventjes


Lang Lang © Harald Hoffmann
Als je "lang" intikt op Google
krijg je de pianist Lang Lang
"Eventjes" betekent hetzelfde als "even", met dit verschil dat "eventjes" of "heel eventjes" vaak gebruikt wordt door iemand die in de verdediging is.
"Zit je nou alweer op je iPad?"
"Ja, ik moet nog heel eventjes [dit of dat] bekijken."
In de meeste gevallen duurt dit bekijken uren.
Dus "eventjes", de verdedigende versie van "even", betekent in de praktijk hetzelfde als "urenlang".
Weer een verkleinwoord ontmaskerd.
Straks ga ik nog de geschiedenis in als de Grote Ontmaskeraar der Verkleinwoorden.



Coleslaw

Coleslaw. Photographed by John Carey
Coleslaw
Weet je wat coleslaw betekent?
Koolsla.


zondag 27 september 2015

Maansverduistering

Cats and a full moon by aureliaSoms houden de katten in mijn straat een vergadering. De vergadering vindt wat later 's nachts plaats. Meestal zijn ze met een stuk of vier, vijf. Ze zitten op gepaste afstand bij elkaar op het trottoir en vergaderen in stilte. Vergaderen is misschien een groot woord. Vannacht om 01.23 uur zaten ze er weer. Zoals gewoonlijk op de hoek van de FdB-laan en de S-straat. Er waren meer katten dan gewoonlijk. Misschien had het met de maansverduistering te maken die om 02.11 uur begon. Katten hebben daar mogelijk verstand van, of last van (wat goedbeschouwd ongeveer op hetzelfde neerkomt).

Marion

Ik was met de trein naar Napels gegaan. In de hal van station Napoli Centrale stond een meisje van zestien jaar. Ik herkende haar onmiddellijk. Het was Marion. Toen ze bij mij in de klas zat, op het gymnasium, heel erg lang geleden, was ik - in stilte - vreselijk verliefd op haar.
"Marion!" riep ik.
Ik kon gewoon niet geloven dat ze nog steeds zo jong was, terwijl ik ondertussen al meer dan veertig jaar ouder was geworden.
"Ik ben het, Peter," zei ik, "van het gymnasium in Z., herinner je je niet?"
"O ja, nu zie ik het. Je was zo verliefd op me."
"Heb je dat toen gemerkt?" vroeg ik.
"Ik merkte dat je iets verborg, en ik wist dat het verliefdheid was. Meisjes weten zulke dingen."
Ze gaf me een arm, we liepen het station uit en staken het Piazza Garibaldi over. Mijn hart bonsde.
"Marion," vroeg ik, "waarom ben je nog altijd zestien? Waarom ben je niet ouder geworden, net als ik?"
"Heb je tijd?" vroeg ze.
"Een zee van tijd," zei ik.

Uit: mijn droom van vannacht

zaterdag 26 september 2015

Speen

Internet
Internet is een speen.
Wikipedia: "Internet is een speen zonder fles en is bedoeld om de zuigbehoefte van de mensheid te bevredigen zonder haar voedsel of drinken te geven. Internet bestaat uit een zuiggedeel-
te van rubber of siliconen en een plastic schildje om te voorkomen dat de mensheid de speen inslikt."


woensdag 23 september 2015

Buitenstaander

AfbeeldingVeel Nederlandse televisieseries, documentaires en reclames spelen zich geheel of gedeeltelijk af op de eilanden waar ik woon. Blijkbaar wonen hier veel mensen van televisie en maken ze hun programma's graag dicht bij huis. Men heeft gelijk. Het is hier mooi. En heeft de wiskundige en wijsgeer Blaise Pascal niet geschreven in zijn Pensées: "J'ai découvert que tout le malheur des hommes vient d'une seul chose, qui est de ne savoir pas demeurer en repos dans une chambre"?*
Enfin, het komt dus vaak voor dat mijn kinderen iets of iemand herkennen op tv.
"Is dat niet die en die?" vroeg M. gisteren aan Z.. Ze zaten naar een of andere Nederlandse jeugdtelevisieserie te kijken, onderuit hangend op de bank.
"Ja... ze is het!"
"Wie is wie?" vroeg ik vanuit de keuken. Ik was aan het koken.
"O, iemand die jij niet kent is iemand die jij niet kent," zei M..


* Pensées, Pascal, édition Gallimard, 1977, fragment 126, p.118

Groovin' in the car

Van links naar rechts:
Dr. Sheldon Cooper, theoretisch fysicus;
Dr. Rajesh Koothrappali, astrofysicus;
Howard Wolowitz, ingenieur en astronaut;
Dr. Leonard Hofstadter, experimenteel fysicus.


dinsdag 22 september 2015

Petre-Devos

Audenaerde Petre Devos Robot Advertisement Poster PosterPetre-Devos is een voormalige bierbrouwerij in Oudenaarde, België. De brouwerij was actief van 1899 tot 1970. Aanvankelijk was het een vlasspinnerij. In 1875 werden de gebouwen gekocht door bierbrouwer Devos. Hij startte er de Sint Arnoldusbrouwerij. In 1893 kwam zijn schoonzoon Petre in het bedrijf. Zo werd het de Petre-Devos brouwerij. Er werd Petre-Devos bier gemaakt.
In de jaren '30 van de vorige eeuw maakte een onbekende Vlaamse ontwerper een affiche voor het bier. Speciaal voor het affiche bedacht hij een "psychedelische" letter die - achteraf gezien - zijn tijd ver vooruit was. Later werd er een heel Petre-Devos font (lettertype) ontworpen, naar het voorbeeld van de vooruitstrevende letter van de onbekende ontwerper.
Het Petre-Devos affiche hangt in de keuken van Sheldon Cooper en Leonard Hofstadter in The Big Bang Theory.


zondag 20 september 2015

Fossiel

Eerder al vond ik een fossiel condoom. Nu heb ik een fossiele walkie talkie gevonden (het stenen voorwerpje rechts op de foto).
Dit terzijde.
Vroeger, toen we nog heel erg jong waren - een jaar of acht - hadden mijn vriend W. en ik walkie talkies. We woonden zo'n vijftig meter van elkaar vandaan in een straat in Z. Ik op nummer 5, hij op nummer 16. 's Avonds, als we ieder in ons eigen bed waren beland, konden we gewoon - fluisterend onder de dekens - verder praten via onze walkie talkies. Er moesten batterijen in. Het geld daarvoor spaarden we bij elkaar door met een zelfgemaakte collectebus langs de deuren te gaan voor zelf gedefinieerde goede doelen. Toen we wat ouder waren kapten we met de walkie talkies. Te kinderachtig.
Daardoor komt het misschien dat ik de opwinding rond het mobieltje nooit zo goed begrepen heb. Dat hadden W. en ik al in de jaren '60 van de vorige eeuw!

zaterdag 19 september 2015

Hoge hakken

Christopher Regis-Gludd - Amsterdam (High Heels) - web
Waarom zijn hoge hakken sexy?
"It's a riddle wrapped in a mystery inside an enigma," zei Winston Churchill op 1 oktober 1939 op radio BBC, gevraagd naar de reactie van Rusland op de invasie van Polen door Duitsland, precies een maand eerder.
The Refrigerator Gazette zegt het hem na, maar dan over, eh, hoge hakken.





Het hart als ei

"Did she break your heart?"
"A little."
"Good, it needed breaking."






Uit: een film die ik gisteren op tv gezien heb.


vrijdag 18 september 2015

Wuilen

Schip op zee
Wuilen
Heel soms ontdek ik door een verschrijving (typefout) een woord dat niet bestaat maar wel had kunnen bestaan. Zoals bijvoorbeeld onlangs het woord wuilen.
"Wat betekent het?" vroeg J.
"Ik zal het aan P. vragen," zei ik.
P. weet meestal wel wat onbe-
staande woorden betekenen.
P., desgevraagd: "Wuilen lijkt me nautisch. Om een wuil heen
zeilen."

Verlijeren

Verlijeren volgens J.
Een vriend van me, J., was de hele
avond zichzelf niet. Normaal kun je hem niet met de mond dicht fotograferen, maar nu was hij stilletjes. Ik vroeg hem: "Wat is er aan de hand?"
"Ik heb moeite met verlijeren," zei hij.
"Wat betekent verlijeren?" vroeg ik.
Toen maakte hij de hiernaast afgebeel-
de tekening. Het laat zien hoe de werkelijke koers van een zeilschip, door hevige zij- of tegenwind, afwijkt van de uitgezette koers. 
Je ziet het ook wel eens bij vliegtuigen als het stormt. En sommige honden lopen ook zo, en ik ook.

Huh, kip en ei


Gisteren zijn de Ig Nobelprijzen 2015 uitgereikt. Enkele van de winnaars:
In de categorie biologie:
Bruno Grossi voor z’n ontdekking dat wanneer je een stok aan het achtereinde van een kip vastmaakt, de kip begint te lopen op een manier die overeenkomt met de manier waarop we denken dat dinosauriers liepen. (“Walking Like Dinosaurs: Chickens with Artificial Tails Provide Clues about Non-Avian Theropod Locomotion”).
In de categorie literatuur:
Marc Dingemanse voor z’n ontdekking dat het woord “huh” (of het equivalent daarvan) in elke menselijke taal lijkt te bestaan – en voor het niet zeker weten waarom dat zo is.
(“Is ‘Huh?’ a universal word? Conversational infrastructure and the convergent evolution of linguistic items”).
In de categorie chemie:
Callum Ormonde voor z’n uitvinding van een chemische stof waarmee je een ei kunt ontkoken. (“Shear-Stress-Mediated Refolding of Protei
ns from Aggregates and Inclusion Bodies”).

woensdag 16 september 2015

Dichterbij

Tutorial Thursday: Online vergrootglas"Het komt steeds dichterbij."
"Wat komt steeds dichterbij?"
"Daar kan ik helaas niets over zeggen. Maar dat het steeds dichterbij komt, dat is wel zeker."
"O, ok."


Het nieuwe

De nieuwe Allerhande van Albert Heijn is uit!
Vroeger zou ik misschien geschreven hebben: "De nieuwe Hollands Diep is uit!" Of: "De nieuwe Vrij Nederland is uit!"
Wat werkelijk belangrijk is dringt pas op het allerlaatst tot ons door, schreef professor Nietzsche al.
Ik ken de professor goed genoeg om te weten dat hij de Allerhande een interessanter tijdschrift zou hebben gevonden dan de Vrij Nederland.
Op het omslag van de nieuwe Allerhande: een foto van een meisje dat Rens Kroes heet. Eerst dacht ik dat het de vriendin, of de ex-vriendin (daar wil ik me niet mee bemoeien) van Jort Kelder was, maar dat blijkt bij nader inzien niet zo te zijn.
Het meisje is een pleitbezorgster, of misschien de pleitbezorgster van "het nieuwe eten".
Ik weet niet wat dat te betekenen heeft.
Maar de vriendin van de acteur Colin Firth zei onlangs in een interview met de Volkskrant: "We zijn verslaafd geraakt aan nieuw, nieuw, nieuw."
Zoiets zal er dan wel aan de hand zijn.
Als iemand zegt: "We zijn verslaafd geraakt aan nieuw, nieuw, nieuw", dan kun je er trouwens donder op zeggen dat er eigenlijk had moeten staan: "Ik ben verslaafd geraakt aan nieuw, nieuw, nieuw."
Hier zie je mooi in één oogopslag waar de moraal vandaan komt.

Laatste zinnen (1): de bron

Het Magerebrugwonder

De eerste twee boten passeerden vlot
maar de derde was een diep geladen aak
die zo traag naderde dat (cadeau Karin
pasta, room, boontjes, loodgieter bellen)

Plotseling doemt de aak dichtbij op
en zie ik dat hij geheel gevuld is
met water dat in springerige golfjes
uit het donkere ruim over de boorden stroomt

Boven de wachtende mensen
is de moeheid van de werkdag uitgegroeid
tot een bijna zichtbare tros tekstballonnen

Verwikkeld in gedachten en beslommeringen
zien we niet dat uit de aak
al het water van de Amstel opwelt
Incognito drijft de bron van de rivier voorbij

Uit: K. Michel, Waterstudies (1999)



Logica

Escher Waterfall.jpg
Waterval - Maurits Cornelis Escher
De president van Syrië, Assad, gisteren in een interview met Russische media: "Het Westen huilt met één oog om de vluchtelingen, maar richt met het andere oog een machinegeweer op ze. Deze mensen vluchten voor terreur die het Westen ondersteunt."
Assad is een arts, opgeleid aan de Universiteit van Damascus. Hij wilde oogarts worden. Vandaar misschien de wat wonderlijke beeldspraak van het huilende en het schietende oog.
Het Westen is in Assads ogen de schuld van alles. Miljoenen vluchtelingen zijn op weg naar het Westen, op de vlucht voor... het Westen.
Maar dat is een tekening van Escher!

Hier het hele interview met Assad


maandag 14 september 2015

Bericht van een omgevallen boekenkast

"Klootzak!" riep iemand op straat tegen iemand anders. Het kwam er welgemeend uit. Wat is eigenlijk een klootzak?, vroeg ik me af. Klootzak is wat anders dan lul of zak. Klootzak trekt doorheen de generaties. De vader was ook een klootzak. De grootvader ook. En dan is er nog de overgrootklootzak, bij wie het allemaal begonnen is. Toen ik het hoorde schoot me opeens dit gedichtje van Cees Buddingh te binnen:

Zeer vrij naar de chinees
De zon gaat op. De zon gaat onder.
Langzaam telt de boer zijn kloten.

En daardoor moest ik denken aan een ander meesterwerkje van genoemde Buddingh:

Pluk de dag
Vanochtend na het ontbijt
ontdekte ik, door mijn verstrooidheid,
dat het deksel van een middelgroot potje marmite
(het 4 oz net formaat)
precies past op een klein potje Heinz sandwich-spread
natuurlijk heb ik toen meteen geprobeerd
of het sandwich-spread-dekseltje
ook op het marmite-potje paste
en jawel hoor, het paste eveneens

En toen was ik wel erg ver van mijn oorspronkelijke onderwerp (klootzak) afgeraakt. En toen moest ik denken aan deze regels van Adriaan Morrien, uit Een toegevoegd zintuig:

Maar je bent wel ver van je geboorte afgeraakt

en nu werkelijk heel dicht bij de dood gedreven

En zo zie je maar, wat een lastpost de dichtkunst is. Regels die je honderd jaar geleden gelezen hebt spoken nog steeds door je hoofd, of je nou wilt of niet, en brengen je van je apropos. Maar om met Michel Eyquem de Montaigne te spreken: "Het is de onoplettende lezer die mijn onderwerp uit het oog verliest, niet ik. Er is altijd in één of ander hoekje wel een woord te vinden dat er, zij het beknopt, toch voldoende over zegt."

woensdag 9 september 2015

Albert Heijn

Vandaag kwam ik A. tegen bij Albert Heijn. Hij vertelde een mopje. Hij vertelde het fluisterend, want het was een mopje dat nogal gevoelig lag, vond hij.
"Wat is het verschil tussen vluchtelingen en het Nederlands Elftal?"
"Ik weet het niet," zei ik. Dat zeg ik altijd als me zoiets gevraagd wordt, ook als ik het mopje al ken. Ik vind het ronduit wreed om iemand de pret van het vertellen van een mopje te ontnemen.
"Vluchtelingen komen Frankrijk wél binnen," zei hij.
Ik vond het wel een heel aardig en vooruitziend mopje (in 2016 is het Europese Kampioenschap Voetbal in Frankrijk, moet je weten).
Over vluchtelingen en Albert Heijn gesproken. Joost Zwagerman in 2011 tegen de Volkskrant: "Ik moest al mijn best doen om van mijn huis naar Albert Heijn te geraken (...). Ik maak nu enorme sprongen, want ik kan nu zo drie keer op een dag naar Albert Heijn als ik dat zou willen." 



maandag 7 september 2015

Gesprek

natte witte roos wallpaperTwee keer per jaar, in de lente en in de herfst, ga ik naar het graf van mijn vader. Ik kijk dan even hoe de vlag erbij hangt, of alles nog een beetje netjes is. Ook praten mijn vader en ik even. Dat wil zeggen: ik praat, mijn vader luistert.
Soms neem ik een bloem mee. De bloem koop ik bij een bloemen-
stal tegenover de ingang van de begraafplaats.
"Wilt u een witte of een rode roos," vroeg de man van de bloemenstal eergisteren.
Ik was een beetje suf. Ik kwam net uit een lange vergadering. Dus zei ik:
"Ik weet het eerlijk gezegd niet. Wat is de symbolische betekenis van wit en rood bij rozen?" 
De man zei:
"Wit is de kleur van de onschuld en rood is de kleur van de liefde."
"Doe dan maar rood," zei ik.


Burgemeesters

De burgemeesters van Utrecht, Den Haag, Amsterdam en Rotterdam waren op tv. Ze zeiden: "Wij burgemeesters zijn veel beter in staat om globale problemen aan te pakken dan landelijke politici, want wij burgemeesters zijn pragmatisch, niet ideologisch, zoals landelijke politici."
Ik ben het met de burgemeesters eens. Maar zouden ze soms het boek If mayors ruled the world van Benjamin R. Barber gelezen hebben? Die zegt in een interview met De Correspondent van 18 november 2013: "Burgemeesters zijn veel beter in staat om globale problemen aan te pakken dan landelijke politici. Zijn steden ideologisch? Nee, steden zijn pragmatisch."

zondag 6 september 2015

Nieuwe rivier

Rivierboot op de Nijl, 1900
Nooit geweten dat de Rijn en de Donau in tegenovergestel-
de richtingen stromen. De Donau (2.855 km) stroomt zuidoostwaarts, van het Zwarte Woud naar de Zwarte Zee. De Rijn (1.233 km) noordwestwaarts, van Zwitserland naar de Noordzee.
Europa heeft er sinds kort een nieuwe rivier bij, de Rivier van de Vluchtelingen (3.421 km). Stroomt van Syrië naar Duitsland. Ontspringt in het hart van Bashar-al-Assad, de oogarts.

vrijdag 4 september 2015

Afdakje

Foto: ANPIk heb een mooi afdakje gemaakt op m'n terras, al zeg ik het zelf. Een afdakje tegen de herfst. Het is gemaakt van bamboe, touw, plastic en wasknijpers en dient om me bescherming te bieden tegen de regen tijdens het roken. Ik betrapte mezelf er vandaag op dat ik er ook onder sta als het droog is.

dinsdag 1 september 2015

The flaps of the wings

Het vlindereffect is een beroemde metafoor uit de zogenoemde chaostheorie. Er zijn allerlei varianten:
"De vleugelslag van een vlinder in Peking kan een wervelstorm in Amerika veroorzaken." 
"De vleugelslag van een vlinder in een Braziliaans oerwoud kan een orkaan in Japan veroorzaken."
Oppervlakkig onderzoek leert dat er maar één historisch juiste metafoor is. En die luidt als volgt:
"Does the flap of a butterfly's wings in Brazil set off a tornado in Texas?"
Veroorzaakt de vleugelslag van een vlinder in Brazilië een tornado in Texas?
Dit was de titel van een lezing die de Amerikaanse wiskundige en meteoroloog Edward Norton Lorenz hield voor een gezelschap van financiers van wetenschappelijk onderzoek.
Plaats van de lezing: de Wilmington Room van het Sheraton Park Hotel in Boston Massachussettes.
Datum: 19 december 1972.
Tijd: 10.00 in de ochtend.
Het eerste wat opvalt is dat de beroemde metafoor een vraag is, geen vaststelling, en dat de vraag onbeantwoord blijft.
Lorenz begint:
"Lest I appear frivolous in even posing the title question, let alone suggesting that it might have an affirmative answer, let me try to place it in proper perspective by offering two propositions.
1. If a single flap of a butterfly's wings can be instrumental in generating a tornado, so also can all the previous and subsequent flaps of its wings, as can the flaps of the wings of millions of other butterflíes, not to mention the activities of innumerable more powerful creatures, including our own species.
2. If the flap of a butterfly's wings can be instrumental in generating a tornado, it can equally be instrumental in preventing a tornado..."
Veroorzaakt een lezing, gehouden op 19 december 1972 in de Wilmington Room van het Sheraton Park Hotel in Boston Massachussettes, 's ochtends om 10.00 uur, een hoop misverstanden in de rest van de wereld?


Meer over de ongelukkige combinatie van vlinders en metaforen hier