vrijdag 28 februari 2014

Over mieren gesproken

Het was avond toen de mieren vleugels kregen.
In golven kropen ze uit de grond omhoog
en tegen het muurtje op; onwennig bleven
ze daar in het rond bewegen. Later vloog

een enkele soms tot de markies, maar waagde
de vlucht niet verder, viel of keerde terug.
Veel draaiden zich al dadelijk op hun rug.
Ook zag ik er, die aan hun vleugels knaagden.

 
Eva Gerlach
Uit: Verder geen leed


 

Ik ben dood

Vanavond was er op tv een mooi interview te zien van Wim Brands, van het VPRO televisie-programma Boeken, met Hugo Brandt Corstius. Het moet een herhaling van een eerdere uitzending geweest zijn, want de geïnterviewde is een paar dagen geleden overleden, en hem een beetje kennende (uit zijn geschriften) heeft hij na zijn dood geen zin meer in interviews. Het premortale interview ging over mieren. Die schijnen na hun dood een stofje af te geven - uit een klier die wonderlijk genoeg pas na de dood tot leven komt - waarmee ze de andere mieren laten weten: ik ben dood. De andere mieren ruimen de dode mier dan op, dat wil zeggen, ze leggen hem een beetje terzijde, eigenlijk zoals wij dat ook doen met onze doden, met dit verschil dat wij onze doden begraven en de mieren niet. Ik heb altijd een zwak gehad voor Hugo Brandt Corstius. Niet zozeer vanwege zijn geschriften en ideeën, maar omdat hij - net als ik - stotterde. Heb ik dan sympathie voor iedereen die stottert of gestotterd heeft en het probeert te verbergen, vroeg ik mezelf af tijdens het kijken naar het interview. Het antwoord is ja. Het komt trouwens, aldus Hugo Brandt Corstius, in zeer zeldzame gevallen wel eens voor dat de mierenklier door een kleine fout het doodssignaal al tijdens het leven afgeeft: "Dan komen de begrafenismieren en die dragen 'm weg, terwijl die mier zich verzet, maar daar hebben ze niks mee te maken."

dinsdag 25 februari 2014

Beschuldigingen

Dostojewski, auteur van Schuld en Boete
Er valt mij, naarmate ik ouder word, steeds meer een tweedeling op in de psychologische constructie van mensen. Om te beginnen: er gaat voortdurend van alles mis, in elk leven, hoe voortreffelijk ook. Er gaat welbeschouwd meer mis dan goed. Nou ja, misschien moet ik zeggen: de dingen die mis gaan hebben meer onze belangstelling dan de dingen die goed gaan. Hoe dat zij, het goedgaan lijkt de natuurlijke gang van zaken, terwijl het misgaan onnatuurlijk en vijandig aanvoelt.
De geschiedenis valt heel goed te beschrijven (of herschrijven) als een geschiedenis van het falen, haperen, misgaan, tekortkomen, en de daaruit voortkomende essentiële beschuldigingen. In de literatuur viert de geest van het beschuldigen werkelijk triomfen. Reden waarom ik de meeste boeken nog maar moeilijk kan verdragen. Ik kan geen roman opslaan of ik kom in de sfeer van de beschuldiging: zus en zo is mij aangedaan.
Maar wat me dus opvalt - naarmate ik ouder word - is dat er grosso modo twee soorten mensen lijken te bestaan: mensen die beschuldigen (anderen of zichzelf); en mensen die dingen doen. Het beschuldigen en het handelen lijken psychologische tegenpolen. Ik zou hier het begrip "verlichting" in de strijd willen werpen.
Je zult misschien zeggen: dat is allemaal veel te kort door de bocht. Daar ben ik het mee eens.

Zelf niks doen

Bonnie and Clyde zijn terug van weggeweest. Moordend en rovend trekken ze door de provincies van ons land. Op dit moment zijn ze, naar verluid, op de vlucht in Duitsland. Er is een klopjacht gaande, vooralsnog zonder resultaat.
Het NOS Journaal, gisteren of eergisteren, naar aanleiding van de geweldplegingen van het vuurgevaarlijke duo: "Als mensen het tweetal tegenkomen moeten ze zelf niks doen maar meteen de politie bellen."
Zelf schrijver worden. Zelf kleding maken. Zelf niks doen.

Donderdag op de KNSM Sociëteit:


zaterdag 22 februari 2014

Heel goed voor de economie

Olympische sporters
"Drieëntwintig medailles voor onze olympische sporters... dat succes straalt af op het hele Nederlandse volk," sprak H. gewichtig.
Over zaken waar hij nauwelijks of geen verstand van heeft praat H. wonderlijk genoeg altijd heel gewichtig, terwijl hij er in kwesties waar hij wél verstand van heeft meestal het zwijgen toe doet.
"Heel goed voor de economie," voegde hij er nog aan toe.
Hij lag in zijn kamerjas op de bank tv te kijken, voeten over elkaar op de leuning. De gordijnen waren nog half dicht, het was een uur of vier in de middag. Hij dronk champagne en rookte een dikke sigaar. De kat zat bovenop hem en ging op en neer met zijn ademhaling als een scheepje op de deining van de zee.
"Zeker," beaamde ik, hoewel ik er verre van overtuigd ben dat olympische medailles goed zijn voor de economie. Maar de ervaring heeft geleerd dat het niet vriendschappelijk is om H. tegen te spreken als hij in een gewichtige bui is. Dat bederft maar de sfeer. In zijn gewichtigheid verzamelt hij namelijk al zijn krachten. Hij is dan erg breekbaar.
Op tv was het juichen te zien van onze olympische sporters.
"Champagne?"

Brievenbussen

Vandaag duizend flyers in duizend brievenbussen gestopt. Halve dag mee bezig geweest, bijgestaan door mijn goede vriend M. We ontdekten dat er vier soorten brievenbussen zijn:
1) Gastvrij - brievenbussen die open staan voor alles. Deze zijn zeldzaam;
2) Twijfelaar - brievenbussen die tegelijkertijd NEE en JA zeggen;
3) Resoluut  - brievenbussen die de buitenwereld op afstand houden met een dubbel NEE. Deze zijn veruit in de meerderheid;
4) Definitief - brievenbussen die dichtgeschroefd of dichtgespijkerd zijn. Een interessante groep.

vrijdag 21 februari 2014

Losse sigaretten

Isaak Babel
Het is een schande dat je nergens losse sigaretten kunt kopen. Terwijl dat in betere tijden de gewoonste zaak van de wereld was. Hier een stukje uit De geschiedenis van mijn duiventil van Isaak Babel:
"... Op de markt was al geen mens meer te bekennen en niet ver weg knetterden geweer-
schoten. Toen holde ik de richting van het station uit dat zich onmiddellijk in mijn ogen een slag omdraaide en vloog een verlaten steeg in, een steeg van vastgestampte, gele aarde. Aan het einde van de steeg zag ik in zijn rolstoel de invalide Makarenko zitten, een man zonder benen die in zijn wagentje door de stad reed en op een serveerblad losse sigaretten te koop aanbood. De kinderen mochten hem graag, de jongens uit onze straat kochten wel eens sigaretten bij hem en ik rende de steeg door op hem af..."
Losse sigaretten. Op een serveerblad. 

dinsdag 11 februari 2014

Ansichtkaart uit Berlijn

Vandaag wegens gisteren gesloten
Deze ansichtkaart ontving ik vandaag per post. Op de achterkant, in onleesbaar handschrift, een bericht van de afzender, mijn goede vriend H. Enkele herkenbare woorden: "maar", "begint", "humor", "nog", "goed", "vandaar", "Berlijners", "vertellen".
De onleesbaarheid van handschriften is iets wat verloren dreigt te gaan.
Bij het ontcijferen van het bericht helpen mijn vrouw en kinderen mee.

maandag 10 februari 2014

Zo'n

"Meedoen is leuk," hoorde ik een Olympische sporter op tv zeggen, "maar het gaat om de medailles."
De Olympische Winterspelen in Sotsji hebben zo'n €40 miljard gekost, meer dan alle voorgaande Olympische Winterspelen bij elkaar, aldus diverse nieuwsbronnen.
De Winterspelen worden eenmaal per vier jaar gehouden. De eerste was in 1924 in het Franse Chamonix. Die van 1940 in Japan en die van 1944 in Italië gingen niet door vanwege de Tweede Wereldoorlog. Sotsji is de 22-ste editie. De voorgaande edities kostten gemiddeld zo'n €2 miljard per editie.
In Sotsji worden zo'n 1300 medailles uitgereikt. Een derde deel daarvan is goud, een derde zilver en een derde brons. Zo'n 433 gouden plakken. De gouden Sotsji-medaille weegt 531 gram. Gerekend naar de huidige goudkoers van €30,02 per gram betekent dat per gouden medaille een kostenpost van zo'n €16 duizend. Alle 433 gouden medailles samen komen dan op een prijs van zo'n €7 miljoen.
Peanuts op een bedrag van zo'n €40 miljard (ongeveer een zesduizendste deel ervan), zou je denken. Maar nee, omdat de goudkoers zo hoog staat is de gouden plak een vergulde zilveren plak geworden. In elke gouden medaille van 531 gram heeft de Moskouse juwelier Adamas slechts 6 gram goud verwerkt, waarmee het totaalbedrag voor al het goud in alle gouden plakken samen op zo'n €77.000 komt. Ongeveer een vijftigduizendste deel van de begroting.
"Het gaat om de medailles."

vrijdag 7 februari 2014

De Kompaszaal

De Kompaszaal, foto Gert Jan van Rooij
De Kompaszaal aan het IJ is de voormalige aankomst- en vertrekhal van de Koninkljike Nederlandsche Stoomboot Maatschappij, de KNSM (1856-1981). De KNSM voer met vracht en passagiers naar alle werelddelen. Familieleden, vrienden en geliefden namen in de Kompaszaal soms afscheid voor het leven.
Het is nu al decennia een café-restaurant.
Een paar jaar geleden kwam er een jonge vrouw met haar oma de trappen naar de Kompaszaal op lopen. De oma werd negentig en de kleindochter had om een of andere reden bedacht om het verjaardagsfeest - groots - in de Kompaszaal te vieren.
De voorbereidingen waren bijna afgerond, maar de locatie was tot het laatst geheim gehouden voor de jarige. Het was een verrassing. Nu, vlak voor het feest, werd de locatie aan haar onthuld. Moeizaam beklom de oude vrouw de trappen, geholpen door haar kleindochter. Als je jong bent wil je je verjaardagen graag groots vieren, maar als je oud bent liever fluisterend.
De eerste treden gingen nog wel, maar voorbij de bocht in de trap werd het zwaarder. Het grootmoedertje bleef staan. Ze kon niet meer verder. Ze ging op een trede zitten.
Voorbij de bocht werden de trappen van de Kompaszaal de trappen van haar herinnering.

donderdag 6 februari 2014

Twee stukjes uit De man zonder eigenschappen

1

"De wereld is gewoon komisch als je haar vanuit een technisch standpunt bekijkt: onpraktisch in alles wat de betrekkingen van de mensen onderling aangaat en hoogst oneconomisch en inexact in haar methoden; wie gewend is zijn zaken met de rekenlineaal op te lossen, kan eenvoudig ruim de helft van de menselijke beweringen niet serieus nemen. De rekenlineaal, dat zijn twee ongelofelijk scherpzinnig met elkaar vervlochten systemen van getallen en streepjes, met behulp waarvan je de ingewikkeldste opgaven in een mum van tijd kunt oplossen zonder één gedachte nutteloos te verliezen. Als je een rekenlineaal bezit en er komt iemand met boude beweringen of grote gevoelens, dan zeg je: Een momentje alsjeblieft, we zullen eerst de foutenmarges en de waarschijnlijk-heidsgraad van dat alles eens berekenen!"

Uit: Robert Musil, De man zonder eigenschappen, deel 1 Een soort inleiding, hoofdstuk 10 De tweede poging. Aanzetten tot een moraal van de man zonder eigenschappen

2

"Zij was de echtgenote van een gezien man en de liefhebbende moeder van twee mooie zoontjes. Haar lievelingsbegrip was 'in- en inkeurig'; zij paste het toe op mensen, dienstbodes, zaken en gevoelens als zij iets goeds over ze wilde zeggen. Zij was in staat 'het ware, goede en schone' even vaak en natuurlijk uit te spreken als een ander donderdag zegt. Wat haar behoefte het diepst bevredigde was het beeld van een stil, ideaal leven, in een kring gevormd door man en kinderen, terwijl diep daaronder het donkere rijk 'Leid mij niet in verzoeking' zweeft en met zijn huiveringen het stralende geluk tempert tot zacht lamplicht. Zij had maar één fout, namelijk dat zij alleen al door de aanblik van mannen in een heel ongebruikelijke mate opgewonden kon raken."

I(bi)dem, hoofdstuk 11 De dame wier liefde Ulrich na een gesprek over sport en mystiek heeft gewonnen

dinsdag 4 februari 2014

Microglia

Wetenschappers beginnen erachter te komen dat psychische aandoeningen in feite fysieke aandoeningen zijn. Beetje laat, maar beter laat dan nooit. Depressie, zelfmoord: het gevolg van een stoornis in het immuunsysteem: de microglia (immuuncellen) in de hersenen staan onophoudelijk in de vechtstand; het brein is permanent ontstoken. Aldus onderzoek door immunologen van verschillende universiteiten.
Wetenschappers, psychologen, filosofen - op professor Nietzsche na - behandelden de geest en het lichaam tot nu toe als twee verschillende werelden. Er was er wel eens een die beweerde dat het verstandiger was om goed te eten dan om in de juiste God of in de juiste therapie te geloven, maar zo'n geluid was zeldzaam. Wat een onzin hebben warhoofden als Sigmund Freud - een arts notabene - over ons uitgestort. Hun oeverloze uitgebreidheid - hoe welbespraakt en geleerd ook - een onmiskenbaar teken van onwetendheid en gebrek aan zelfkennis en intuïtie.
Professor Nietzsche, een kwart eeuw voor Freud: "Ik heb mijn geschiften altijd met mijn lijf geschreven. Ik weet niet wat geestelijke problemen zijn."

Yolo

Deze drol ligt pal voor onze deur. Iemand heeft zijn of haar hond daar gewoon laten kakken. Een paar dagen geleden stapte ik er bijna in. Ik kon 'm nog net ontwijken. Mijn schoen was er al boven.
Ik ga de drol niet weghalen. Niemand van ons gaat 'm weghalen. We rekenen op de elementen regen, zon en wind. Die zullen 'm hopelijk vanzelf doen verdwijnen.
De kinderen hebben een sandwichbord boven de drol geplaatst. Er staat op:

Pas
op drol 
             ↓
yolo

Dat laatste betekent: you only live once.
Toepasselijk. Maar ook als we meerdere levens zouden hebben, zou het nog erg zijn om erin te stappen.


maandag 3 februari 2014

Gesprekje

"Sarah?"
"Ja..."
"Ben je al weg?"
"Eh... nee."


One Direction is geen schoen

"Ik wil deze schoenen niet meer aan. Iedereen heeft ze. Dat is niet cool."
"Maar One Direction vind je wel cool, en daar luistert ook iedereen naar."
"Dat is wat anders."
"O, waarom dan?"
"One Direction is geen schoen."

Op de foto: One Direction

zaterdag 1 februari 2014

Reservedroom

Z. (9) vertelde me vanmorgen aan tafel over haar grote droom. Ik mag het aan niemand verder vertellen.
"En wat nou als je grote droom niet uitkomt?"
"Dan heb ik nog een reservedroom."

Bij het plaatje: het Nederlandse woord reservedroom bestaat niet op Google. Als je het intikt krijg je het Engelse reserved room.